Samenvattingen

Vlaanderen en België in het Europa van morgen                                     

datum lezing : 06-02-2024

 

Een van de principes in onze democratie is het  ‘subsidiariteitsbeginsel’.  Dit is een taakverdeling tussen 'hogere' en 'lagere' openbare overheden waarbij de hogere instanties niet iets moeten doen wat door lagere instanties kan worden afgehandeld.  Het omgekeerde is echter ook geldig,  bepaalde beslissingen moeten op het hoogste niveau genomen worden.  Het hoogste beslissingsniveau voor ons land is de Europese Gemeenschap, de laagste overheid is de gemeente.

-Een gemeente mag beslissen over de aanleg van een fietspad of het bouwen van woningen.

-Het verdelen van het corona-vaccin tussen de Europese landen gebeurde echter door de Europese Commissie. 

Iedere overheid staat onder controle van toezichthoudende instanties gaande van de gemeenteraad tot het Europees parlement.  Daarnaast is er een onafhankelijke justitie gaande van de politierechtbank tot het Europese Hof van Justitie.

Na de staatshervormingen werden meer bevoegdheden overgeheveld naar het Vlaamse niveau.  Dit heeft geleid tot een zeer sterke ontwikkeling van deze bevoegdheden :

                -onderwijs : meer hogeschool- en universiteitsstudenten dan ooit tevoren

                -cultuur : exponentiële ontwikkeling op zeer diverse gebieden

                -welzijn : niveau van de zorg is beter dan ooit tevoren

                -kinderzorg : vroeger waren er geen crèches ….

Uiteraard kan er nog veel verbeterd worden en blijven de bevoegdheden ruimtelijke ordening, landbouw, milieu, … voor spanningen zorgen.

Onze toekomst ligt echter in Europa.  Met een blok van 450 miljoen inwoners kunnen we problemen oplossen die voor de verschillende EU-landen op zich onoplosbaar zouden zijn. 

                -aankoop en verdeling van corona-vaccins op Europees niveau

                -oplossen van financiële crisissen (oa het failliet van Griekenland)

                -hulp aan Oekraïne

                -migratie

 

 

 

Exoplaneten en leven in het heelal                                 

datum lezing : 23-1-2024

 

400 miljoen jaar na de ‘big bang’ ontstonden er structuren van gaswolken. Deze bestonden voor 98% uit gas en 2% uit stof. Het stof werd steeds compacter en zo ontstonden er sterren. Rond een ster kon er nog een schijf van gas en stof aanwezig blijven. In deze schijf werd het stof opnieuw compacter zodat er planeten ontstonden die rond de ster draaien. De planeten die draaien rond een andere ster dan onze zon noemt men exoplaneten. De nieuwste techniek om exoplaneten te ontdekken in het heelal is de ‘transitmethode’. Via de Kepler-satelliet volgt men constant honderdduizenden sterren.  Indien er een exoplaneet voor zijn ster komt verminderd de lichtintensiteit van de ster. Dit wordt door de Kepler-satelliet gedetecteerd waarbij de afstand van de planeet tot de ster, zijn omloopsnelheid en zijn massa kan berekend worden. 

 

Vooraleer we kunnen bepalen of er nog leven in het heelal is moeten we vastleggen wat we met leven bedoelen. Daarvoor nemen we aan dat ‘leven’ dezelfde samenstelling heeft als op aarde, nml op basis van koolstof.  Een tweede criterium is dat het ‘leven’ minimaal meercellig is.  Een derde criterium zou kunnen zijn dat het  ‘leven’  intelligent (homo sapiens = wetende mens) moet zijn. Om te weten op welke exoplaneten er leven zou kunnen zijn kijken we naar onze aarde. Onze aarde bevindt zich in de ‘bewoonbare zone’ rond de zon, daar is het niet te warm en niet te koud. Daarnaast bevat onze atmosfeer zuurstof, stikstof  en ozon. Het ozon is belangrijk omdat het de UV-straling van de zon tegenhoudt. Daarnaast is er water in zijn drie vormen nml gas(wolken), vloeistof en vast(ijs). Ook de hoeveelheid water mag best niet te veel noch te weinig zijn (er moet nog land zijn)

 

In december 2023 waren er 5500 exoplaneten ontdekt. Van iedere ster met exoplaneten wordt bepaald hoe de potentieel bewoonbare zone er uit ziet. Deze is functie van de grootte van de ster, de sterkte van de ster, de afstand van de exoplaneet tov de ster, de samenstelling van de exoplaneet, … enz. Het grootste deel van de ontdekte exoplaneten zijn gasreuzen zoals onze planeet Jupiter. Er zijn 2 planeten met een zeer (te) grote hoeveelheid water rond een stenen kern.  De kans van intelligent leven op een exoplaneet is dus quasi 0.  Maar er zijn miljarden sterren, dus waarschijnlijk ook miljarden exoplaneten.

De kans op intelligent leven in het heelal is dus  0 x miljarden …  dus niet te bepalen.  Indien er nu intelligent leven in het heelal is waarom hebben zij nog geen contact opgenomen met ons? 

 

 

 

 

Oekraïne: de splijtzwam tussen Rusland en het Westen

datum themalezing : 16-01-2024

 

Centraal in de discussie tussen Rusland en het Westen staat al meer dan 15 jaar Oekraïne. Aan het front wordt niet alleen meer gevochten over het lot van Oekraïne, maar ook over welk maatschappijstelsel de komende decennia de toekomst zal bepalen in Europa: het autocratisch ingestelde systeem van Rusland of de combinatie van democratie en rechtstaat die gangbaar is in het Westen.

Het Kremlin had duidelijk de beslissing genomen dat het nu het beste moment was om de dreiging die Moskou zag in een verwesterend Oekraïne, voor eens en voor altijd uit te schakelen.

Op 24 februari 2022 begon Rusland aan een aanval op vier fronten: noorden, noordoosten, oosten en zuiden. Het Russische plan, de blitzkrieg, mislukte en Moskou bereidt zich nu voor op een jarenlang conflict. Het Westen handhaaft tot nu toe de eenheid tegen Rusland en blijft Oekraïne steunen.

Een mogelijkheid om via onderhandelingen een einde te maken aan de vijandelijkheden, lijkt zich voorlopig nog niet aan te dienen. Maar de alsmaar toenemende eisen van Kiev om de oorlogsinspanning te kunnen volhouden, kunnen die eenheid in gevaar brengen. Oorlogsmoeheid van Europa en VS? De zware opoffering biedt nochtans garantie op veiligheid. De Russischtalige Oost-Oekraïner  is ook al minder Rusland-gezind dan 10 jaar geleden. De geopolitieke implicaties voor het Westen zijn significanter dan voor China en het Globale Zuiden.

 

Tot slot de positieve noot : Rusland blijft de grote buur van Europa en een dialoog opstarten, een open discussie aanhouden in privé gesprekken met het Russische volk is aangewezen want zij hebben ergens eerbied voor Europa. Niet wegkijken en de veiligheid van een rechtsstaat is belangrijk.

 

 

 

Kernenergie.  Quo vadis?                                         

datum lezing : 19-12-2023

 

Waarheden en onwaarheden omtrent radio-activiteit:

Een derde van alle chemische elementen op aarde (zie tabel van Mendelejev) zijn op zichzelf licht radioactief.  Doordat rotsen meer elementen bevatten die licht radioactief zijn is de waarde van de radioactiviteit in de Ardennen hoger dan in de rest van België.  Bij bepaalde medische onderzoeken kan de radioactieve straling op uw lichaam hoger zijn dan de natuurlijke straling in de Ardennen. Voor het maken van brandstof voor een kerncentrale wordt gebruikt gemaakt van de delfstof  ‘uranium’ die slechts licht radioactief is (bestaat uit 99.3% ‘uranium-238’ en 0.7% ‘uranium-235’) daarna wordt het % ‘uranium-235’ verhoogt tot 7% (verrijkt uranium) waardoor de brandstof sterk radioactief wordt. Het radioactief afval bestaat uit de opgebruikte kernbrandstof en uit materialen komende uit de ontmanteling van de oude kerncentrales.  We kunnen het afval opdelen in 2 soorten, nml :

-94% is licht radioactief afval dat bovengronds opgeslagen wordt in een bunker die bedekt wordt met zand

-6% is sterk radioactief afval die men dient op te slaan in kleilagen op een diepte van minimum 400meter

Bij het sterk radioactief afval vermindert de radioactiviteit met de helft iedere 30 à 700 jaar ifv van het type chemisch element (=lange halveringstijd). Er zijn plannen om dit sterk radioactief afval te hergebruiken, … maar deze technieken zijn nog in een ontwikkelingsfase.

 

Uitdagingen voor de elektrische bevoorrading :

Waar vroeger het kernafval als het grootste probleem werd aanzien is dit de laatste jaren gewijzigd in het probleem van de CO2 uitstoot veroorzaakt door centrales op fossiele brandstoffen.  Het probleem van de alternatieve energie is het +/- wegvallen van de elektrische bevoorrading bij windstilte (bij windmolens) of tijdens de nacht (bij zonnepanelen).  Dit verplicht ons om een oplossing te zoeken voor dit probleem door energieopslag in oa elektrische batterijen, waterstof of de gravitatie-energie van water (waterkrachtcentrale van Coo).  Iedereen beseft dat dit niet voldoende zal zijn, daarom werden in december 2023 volgende beslissingen/aanbevelingen genomen :

-verlenging van de bestaande kerncentrales Doel 4 en Tihange 3 (door de Belgische federale regering)

-kernenergie maal drie (door de klimaattop COP28) vooral doormiddel van kleine modulaire kerncentrales, het voordeel van dit type centrale is :

a) ze kunnen aan de ‘lopende band’ geproduceerd worden (zoals vliegtuigen)

b) ze produceren minder radioactief afval (oa door het gebruik van thorium)

c) bij hun ontmanteling kunnen ze naar een ‘ontmantelings-fabriek’ verplaatst worden en grotendeels gerecycleerd worden

                …  ook hier zijn we echter nog in een ontwikkelingsfase.

 

 

Oekraïne vanuit een geopolitiek Russisch perspectief                        

datum themalezing : 12-12-2023

 

1/ stand van zaken van de oorlog

Na  meer dan 600 dagen zijn er miljoenen mensen gevlucht naar de Europese  buurlanden of  vertoeven elders en veiliger in het binnenland van Oekraïne. Naar schatting 70.000 Oekraïense soldaten zijn gesneuveld en ca 150.000 Russische soldaten. De schade aan de infrastructuur is geschat op 138 miljard USD  en er zijn  al ca 80.000 dossiers van oorlogsmisdaad opgemaakt. De kennis over Oekraïne is sterk gestegen in het Westen sinds de inval van februari 2022. Vroeger wist men amper waar Oekraïne lag.  We zijn ook verbaasd hoe sterk Oekraïne is op digitaal vlak.

 

2/ de obsessie van Moskou: wat drijft het Kremlin?

Als “verliezer” van de koude oorlog wil het Kremlin Rusland  terug als grootmacht zien.  Men wil opnieuw naast de VS en China staan als grootmacht. Sedert het aantreden van Poetin in 2000 ligt de nadruk op daadkracht, orde, stabiliteit en status. Daarbij is gas en olie een sterk geopolitiek instrument.  De bedoeling van de interventie in de oorlog in Syrië en de annexatie van de Krim in 2014 heeft als bedoeling de status van Rusland in de wereld te verhogen.

 

3/Waarom richt het Kremlin de pijlen op Oekraïne?

Verschillende nationale belangen van Rusland komen samen in Oekraïne:

a) strategisch belang van de Zwarte Zee
b) cultureel-historisch belang waarbij men er van overtuigd is dat Oekraïne  geworteld is in Rusland
c) politiek en economisch belang
d) en tenslotte het geopolitiek belang: Oekraïne opnieuw binnen de invloedssfeer  van Rusland brengen en houden.

 

Het einde van 2023 is in zicht maar de rust in Oekraïne lijkt nog lang niet teruggekeerd, ... wel de flashbacks van het Stalinisme in Rusland.

 

 

 

Economie en het goede leven                                      

datum lezing : 21-11-2023

 

‘Het goede leven’  moeten we zien als het goed beheer van een huishouden … en het goed beheer steunt op twee hoofdpeilers , nml  stabiliteit en groei.

 

De stabiliteit kunnen we onderverdelen in 3 groepen :

1.monetaire stabiliteit :  de prijzen moeten stabiel blijven of maximaal stijgen met 2% om de koopkracht van de bevolking te behouden/verbeteren.

2.financiële stabiliteit : het banksysteem  (en niet alleen in het westen !) moet solide zijn. Na de monetaire crisis van 2008 werden de regels voor de banken strenger en werd het toezicht verhoogd.

3.budgettaire stabiliteit :  een begrotingstekort kan groei genereren als het geld goed besteed wordt maar mag niet te groot worden.  De rente van een staatslening wordt bepaald door de solvabiliteit van een land, gelukkig is er voldoende spaargeld in België om het begrotingstekort intern te financieren.

 

Er is meer dynamiek en groei nodig om de vergrijzing van de samenleving te kunnen betalen, daarom moet(en) :

1.de regulering zo bedrijfsvriendelijk zijn als mogelijk

2.de groei door de overheid ondersteunt worden

3. er voldoende, goed opgeleide arbeidskrachten zijn, en dit door :

                a. te werken aan een werkzaamheidgraad van 80%

                b. te werken aan de verhoging van de productiviteit

                c. te werken aan een permanente opleiding

 

Tenslotte beseffen we, meer en meer, dat we bovenstaande instrumenten op europees niveau moeten beheersen.

 

 

De EU en de oorlog in Oekraïne       

datum themalezing : 14-11-2023

 

Er is een sterk parallellisme tussen de vraag, na de tweede wereldoorlog, van Stalin aan Adenauer dat Duitsland zou neutraal blijven en niet toetreden tot enige westerse alliantie (NATO-EU) en de vraag van Poetin aan Zelinski dat Oekraïne neutraal zal blijven.

 

Met de Russische inval in Oekraïne bevinden we ons definitief in een nieuwe fase (die al begonnen is in 2016) waarin de EU wordt uitgedaagd om een geopolitieke rol te spelen en zich via haar ‘strategische autonomie’ te positioneren ten aanzien van de nieuwe polen op het wereldtoneel: de Verenigde Staten en China.

Het heeft volgende beslissingen opgeleverd : sanctiepakketten tegen Rusland, opvang van Oekraïense vluchtelingen, macro-economische hulp aan Oekraïne, … enz. De sterkste ondersteuning  aan Oekraïne komt vanuit de USA en de UK.

 

Bij het bezoek op 8 november 2023 van Ursula von der Leyen (voorzitter van de Europese Commissie) aan Volodymyr Zelensky (president van Oekraïne) werd aangekondigd dat de Commissie aanbeveelt om toetredings-onderhandelingen te starten met Oekraïne, Moldavië, Bosnië en Herzegovina. Ze merkte op dat de Oekraïners hun land grondig aan het hervormen zijn ondanks de oorlog.  Meer dan 90% van de noodzakelijke stappen die moesten gezet worden  zijn voltooid.

De beslissing van een toetreding is een afwegen van twee opponenten :

- enerzijds, de toetreding van deze landen is niet evident voor een aantal van de huidige EU-landen en maakt de beslissingen binnen de EU moeilijker
- anderzijds, indien we de bevolking van deze landen geen perspectief bieden op een betere toekomst (geen corruptie meer, onafhankelijke justitie, … ) dan worden de pro-Europese politici weggestemd en komen deze landen mogelijks in de invloedssfeer van Rusland en China.

 

Want, …. de achterliggende reden voor de inval in Oekraïne is dat Poetin wil vermijden dat er ‘naast zijn deur’ een alternatief komt voor zijn Russisch bestuursmodel. Daarom is en blijft de EU een aantrekkelijk model, ook voor kandidaat-lidstaat Oekraïne.

 

 

Darmflora       

datum lezing : 7-11-2023

                       

Het  ‘Vlaams Darmflora Project’ verzamelde stoelgang monsters van meer dan vijfduizend vrijwilligers met de oorspronkelijke bedoeling de vraag te beantwoorden: wat is nu precies een gezonde darmflora?  Bij dit onderzoek ontdekte men dat er drie darmtypes zijn, symbolisch te vergelijken met drie types bos in de natuur (van oerwoud tot woestijnflora).

 

Welke factoren beïnvloeden de darmflora?

1/ de voeding: gevarieerd eten (vezelrijk,... ) en veel drinken

2/ de tijd die verloopt tussen het doorslikken van je voeding en de stoelgang

3/ de geneesmiddelen :  zoals antibiotica,  hormonen, laxativa, …

4/ de voorgeschiedenis: effecten zijn na 25 jaar nog meetbaar

5/ de omgeving, resp milieu

 

Het oorzakelijk verband tussen darmflora en ziektes is nog niet aangetoond. Wel werd vastgesteld dat bij bepaalde ziektes steeds dezelfde darmflora voorkomt.  Voorbeeld :

            -bij de ziekte van Crohn en MS stellen we steeds diarree vast

            -bij Parkinson stellen we steeds constipatie vast

Bij verder onderzoek werd vastgesteld dat, als we de stoelgang van een gezonde persoon inbrengen bij een persoon die een verstoorde darmflora heeft, deze verstoorde darmflora hersteld wordt. Vermits het niet eenvoudig is om dit op grote schaal uit te voeren wordt nu onderzocht welke bacteriën, aangemaakt in een laboratorium, zouden kunnen dienen om de stoelgang positief te beinvloeden.

 

 

 

Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat       

datum lezing : 24-10-2023

                       

De hoeveelheid ellende in de wereld is drastisch verminderd in de loop van de eeuwen. De parameters die daarvoor bestudeerd werden zijn:

- het % van de wereldbevolking die in extreme armoede leeft (minder dan 2$/dag beschikbaar) is gedaald van 85% in 1800 naar 50% in 1966 en bedraagt nu 9%

- het % van de kinderen in de wereldbevolking die sterven voor hun 15e verjaardag is gedaald van 40% in 1950 naar 4% nu.

De totale rijkdom in de wereld is exponentieel gestegen vanaf 1800 en vooral na 1950 (wij zijn nu 30 keer rijker dan onze voorouders).  De motor voor deze stijging was de industriële revolutie (gebruik van machines) die de prijs van de producten enorm deed dalen waardoor de consumptie kon stijgen. Hieruit is het besef ontstaan dat vooruitgang voor de mensheid gekoppeld is aan innovatie. Nooit eerder waren er zoveel mogelijkheden voor innovatie.

 

Waarom zijn wij dan zo somber?  Dit kunnen we samenvatten in 3 wetten :

-1e: wet van de onzichtbaarheid van vooruitgang

-2e: wet van de snelheid van slecht nieuws 

-3e: wet van het behoud van gezeik

De wereld stond er nog nooit zo goed voor als vandaag, en we kunnen haar nog veel beter maken, als we ons daartoe inspannen. We leven niet in de beste van alle mogelijke werelden maar …er liggen nog veel betere werelden in het verschiet.

 

 

Biotech antistoffen tegen virussen                           

lezing  21-3-2023

 

Antistoffen mogen niet verward worden met vaccins.  Vaccins kunnen in principe aan de totale bevolking worden toegediend als een preventieve bescherming tegen een virus (bv corona). Het lichaam maakt dan zelf antistoffen aan die vermijden dat je ziek wordt.  Bij mensen die lijden aan een immuunstoornis of die bepaalde medicijnen nemen (bv na niertransplantatie, bij MS, …) maakt een vaccin geen antistoffen aan in het lichaam. Het Vlaams Instituut Biotechnologie (VIB) heeft een techniek ontwikkeld om antistoffen aan te maken die via een infuus aan deze patiënten kan worden toegediend.

 

Deze antistoffen worden als volgt gemaakt :

 - lama’s worden besmet met het virus (bv corona)
 - na een tijdje wordt bloed afgenomen van de besmette lama’s
 - in het labo worden de antistoffen die de lama’s hebben aangemaakt uit het    bloed van de lama’s gehaald
 - de lama-antistoffen worden in het labo gewijzigd naar menselijke-antistoffen
 - deze menselijke antistoffen worden ingebracht in vaten gevuld met gist waar  ze gekweekt worden
 - daarna worden de antistoffen gescheiden van het gist en gezuiverd

Uiteindelijk kunnen de antistoffen via een infuus aan de patiënten worden toegediend.

 

 

Artificiële intelligentie                                               

lezing   7-3-2023     

 

Door het exponentieel stijgen van de informatie op het internet ontstond de behoefte aan zoekmachines (Google). Na het intikken van een woord of een korte zin geeft Google tientallen websites die verband houden met je zoekterm. In de jaren 1990 ontstond de ‘schaaksoftware’ waarbij een computer het opnam tegen de mens. Rond 1995 ontstond de ‘vertalingssoftware’ waarbij een computerprogramma losse woorden of hele teksten vertaalde van de ene taal naar de andere.

 

In 2022 ontstonden programma’s (ChatGPT) die op basis van een aantal ‘hints’ een vloeiende tekst maken. Om dit mogelijk te maken zijn grote hoeveelheden zins-onderdelen opgeslagen in het geheugen die gekoppeld zijn aan mogelijke ‘hints’. Van zodra de ‘hints’(An en Jan, 40 jaar gelukkig getrouwd, 2 intelligente kinderen) ingetikt worden combineert het programma de zins-onderdelen in een vloeiende tekst. Het is nu ook mogelijk om op basis van ‘hints’ (aap, pingpong, woestijn) een foto te creëren.  Dit wordt ‘artificiële intelligentie’ (AI) genoemd.

 

Artificiële intelligentie zijn door de mens gemaakte programma’s die uiteindelijk gecodeerd zijn via miljarden bytes. Let wel, een computer kan niet zelf denken en kan niets zonder de input van de mens!